جغرافیا و برنامه ریزی شهری (سبزوار)

با تاکید بر شهرستان ـهای غرب خراسان رضوی (سبزوار و حومه)

بررسی کاربری اراضی شهرسبزوار

بررسی کاربری اراضی شهرسبزوار

زیر نظر استاد گرامی : جناب آقای  دکتر مافی

به کوشش : رضا کارگر

اردیبهشت 90

 

مقدمه

•شکی نیست که برنامه ریزی از  اصول مهم وضروری برای هر کاری و هر مکانی است به مرور زمان با افزایش تجارب انسانها برای مکانهای مختلف برنامه های مختلفی در نظر گرفته شده است.
•یکی از مطالعات اساسی در جهت شناخت شهر و نحوه پراکندگی فعالیت های شهری در بررسی های فیزیکی، مطالعه نحوه استفاده از اراضی شهری است.
•برنامه ريزي كاربري زمين به چگونگي استفاده ، توزيع وحفاظت اراضي اطلاق
مي شود برنامه ريزي كاربري زمين شهري ساماندهي مكاني وفضايي فعاليت ها وعملكردهاي شهري بر اساس خواست ونيازهاي جامعه شهري وهسته اصلي برنامه ريزي شهري است وانواع استفاده از زمين را طبقه بندي ومكانیابي مي كند.

 تاریخچه

¨به دنبال بروز انقلاب صنعتی در جهان و رشد سریع شهر نشینی ، موضوع چگونگی استفاده از زمین برای فعالیت های مختلف شهری ، به یکی از مباحث و مسائل مهم اقتصادی و اجتماعی و کالبدی بدل گردید.
¨مساله اصلی در مورد اراضی شهری ، ناشی از محدودیت عرضه زمین و تقاضای روز افزون برای آن می باشد.
¨علاوه بر این ، نحوه استفاده از زمین برای نیازهای مختلف شهروندان ، با تعارضات متعددی روبرو میباشدکه شهر نشینی و شهر سازی جدید را به چالش طلبیده است.
¨عمده این تفاوت ها عبارتنداز:
¨- تعارض توسعه میان شهری و محیط زیست طبیعی
¨- تعارض میان منافع خصوصی و منافع عمومی
¨- تعارض میان  استفاده های مختلف از زمین
¨- تعارض میان  ضرورت های کالبدی و نیازهای  روانی - فرهنگی

 

¨اهداف برنام ریزی کاربری اراضی شهری عبارتند از:

(مهدی زاده )1379

 

پیشگیری از تخریب زمین،حفظ پیوند شهر و طبیعت، توسعه منابع،حفظ منابع تاریخی و فرهنگی، گسترش فضای سبز، مکان یابی صنایع و خدمات مزاحم و ایمنی از سوانح

1- اهداف زیست محیطی

استفاده بهینه از زمین، پیشگیری از سوداگری زمین، تعدیل حقوق مالکیت و استفاده از اضافه ارزش زمین در جهت منافع عمومی

2- اهداف اقتصادی

کاهش نابرابری ها در استفاده از زمین، افزایش تسهیلات و خدمات عمومی، گسترش فضاهای جمعی، بهسازی بافت های قدیمی ، زیبا سازی محیط شهری، تقویت هویت محله ای ، اعتلای کیفیت کاربری ها و ...

3-اهداف اجتماعی

توزیع متعادل کاربری ها، پیشگیری از تداخل کاربری های ناسازگار، حفظ تناسب در توسعه عمودی و افقی ، تشویق تنوع و اختلاط کاربری ها ، حفظ تناسب میان توده و فضا ، تدوین معیار ها و استاندارد های مناسب کاربری و...

عوامل موثر بر توزیع فضایی کاربری های شهری

•1) عوامل اقلیمی(مانند دما، رطوبت، جهت باد، کیفیت و کمیت تابش آفتاب و...)
•2) تعداد جمعیت، جنس و سن استفاد کننده
•3)عوامل اجتماعی
•4) اوضاع اقتصادی
•5) تجانس کاربری ها
•6) نحوه پخشایش
•7) ایفای نقش شهر در سطح ملی و منطقه ای
 

4- اهداف کالبدی- فضایی

معرفی شهر

 

¨شهر سبزوار، مركز شهرستان سبزوار در مختصات '41 57  طول شرقي و '13 36 عرض شمالي، در ارتفاع 965 متري واقع شده است. اين شهر با 60 كيلومتر مربع، در 228 كيلومتري جنوب غرب مركز استان خراسان رضوي (مشهد) واقع شده است.
¨شهر سبزوار قبل از سال 1335 به عنوان مركز شهرستان سبزوار داراي فرمانداري بوده و يكي از مراكز شهرستان تابع استان خراسان محسوب مي‌شده است. طبق تقسيمات جديد كشوري در سال 1383 و پس از تقسيم استان خراسان به سه استان خراسان رضوي، خراسان شمالي و خراسان جنوبي، مركز شهرستان سبزوار در محدوده استان خراسان رضوي قرار دارد. شهرستان سبزوار در سال 1385 داراي 440133 نفر جمعيت با 216921نفر مرد و 223212 نفر زن بوده است.
¨شهر سبزوار يكي از مهمترين مراكز سكونتگاهي و جمعيتي در سطح استان خراسان رضوي بوده و بعنوان مركز شهرستان از نظر امكانات خدماتي، اداري و فرهنگي وضعيت مناسبي دارد.
¨نقش اداري و سياسي: شهر سبزوار بعنوان مركز شهرستان از نظر اداري و سياسي نه تنها در سطح شهرستان بلكه در غرب استان نيز مهمترين نقش را ايفا مي‌كند.
¨نقش خدماتي: شهر سبزوار بعد از مشهد بيشترين امكانات اداري، فرهنگي را داراست.
¨نقش مبادلات و خرده‌فروشي: شهر سبزوار و در غرب استان و مخصوصاً در سطح شهرستان مهمترين كانون مبادلاتي و خريد و فروش كالا و محصولات مختلف مي‌باشد.
¨نقش كشاورزي: در طبقه‌بندي شاغلان در گروههاي عمده فعاليت، كشاورزي، در سطح شهر سبزوار، فعاليت چشمگيري ندارد.
¨صنعت
¨صنايع در شهر سبزوار از اهميت زيادي برخوردار است و در معيشت اهالي نقش عمده‌اي دارد و به دو صورت شامل صنايع كارخانه‌اي و صنايع دستي رواج دارد.
 

کاربری

مساحت کاربری وضع موجود

درصد کاربری

مسكوني

7985224

23.86

تجاري

656637

1.96

آموزش عالي

931589

2.78

آموزشي

618837

1.85

اداري

297555

0.89

ورزشي

175691

0.52

مذهبي

111426

0.33

فرهنگي

36191

0.11

بهداشتي-درماني

16857

0.05

تاسيسات

182347

0.54

حمل و نقل وانبارداري

308406

0.92

فضاي سبز

759081

2.27

معابر

8235168

24.61

بایر

7594722

22.69

کل

33466194

بررسی وضعیت سطوح و سرانه کاربری های شهری
 
•شهر سبزوار در سال 1388 با مساحت 3346.62 هکتار ، 214582 نفر در خود جای داده است.با توجه به جدول کاربری وضعیت موجود شهر مشاهده میشود که بیشترین سهم کاربری در این شهر مربوط به شبکه معابر شهر است که بیش از 24% مساحت شهر را در بر گرفته است. بعد از شبکه معابر فضاهای مسکونی و بعد از آن اراضی بایر بیشترین سهم اراضی شهر را شامل میشوند.
•-  شبکه معابر                    24.61%
•-  کاربری مسکونی             23.86%
•-  اراضی بایر                     22.69%
•به عبارتی دیگر این 3 کاربری بیش از 71% شهر را شامل میشوند. بقیه کاربری های موجود در شهر تنها 29% مساحت شهر را شامل میشوند.
1- کاربری مسکونی

 

žاین کاربری شامل واحدهای مسکونی تک  واحدی یا چند خانواری ، واحدهای مسکونی مجزا به صورت آپارتمانی و تک خانواری که دارای یک فضای باز مشترک هستند و خوابگاههای دولتی وغیر دولتی مانند خوابگاه دانشجویی و فرهنگیان و . . . می باشد که با مساحت حدودا 1/8030 هکتار23/86 % از مساحت شهر را به خود اختصاص داده است و با توجه به جمعیت 214582نفری شهر سبزوار در سال 1388 ، سرانه این کاربری به ازای هر شهروند شهر سبزوار 43/37 متر مربع است . با توجه به سرانه پیشنهادی طرح جامع برای کاربری مسکونی ( 35 مترمربع ) در سال 1388 با کمبود مسکن در سبزوار مواجه نمی باشیم .

 

- کاربری تجاری

žاین کاربری شامل کلیه مراکز عمده فروشی ، تمامی مراکز خرده فروشی ، پاساژها و مجموعه های تجاری ، میدان میوه و تره بار، آموزشگاههای رانندگی ، آموزش خیاطی   و . . . است که با مساحت 31/79 هکتار حدود 1/96% از مساحت شهر را در برگرفته و شامل 3345قطعه تجاری در شهر می باشد . با توجه به جمعیت 214582 نفری شهر در سال 1388 ، سرانه این کاربری برای هر شهروند شهر سبزوار 6/3 مترمربع است . با توجه به سرانه پیشنهادی وزارت مسکن و شهرسازی برای این کاربری که حدود 2 تا 4 مترمربع است ، وضعیت بافت تجاری در سبزوار مطلوب بوده و کمبودی در این زمینه دیده نمی شود .

 3- کاربری آموزشی :

این کاربری شامل مهد کودک ، کودکستان ، کلیه دبستان ها ، مدارس راهنمایی ، تمامی هنرستانها و مراکز کارو دانش دخترانه و پسرانه اعم از دولتی و غیر دولتی و شبانه روزی ، کلیه مراکز آموزش فنی و حرفه ای تحت پوشش وزارت کار و امور اجتماعی ، کلیه مراکز آموزشی بالاتر از مقطع آموزش متوسطه شامل دانشگاههای دولتی ، آزاد ، پیام نور ، آموزشکده های عالی ، دانشسراها ، مراکز تربیت معلم ، موسسات آموزش عالی غیر دولتی و تمامی مراکز آموزشی و علمی و پژوهشی دیگر است که با مساحت 29/142 هکتاری 4/63 % از مساحت شهر را در برگرفته و             

    شامل 156 واحد آموزشی در مقاطع مختلف می باشد . با توجه به جمعیت 214582 نفری شهر در سال 1388 ، سرانه این کاربری برای هر شهروند شهر سبزوار 6/63 متر مربع می باشد . وضعیت کاربری آموزشی به تفکیک سطوح  مختلف به شرح زیر است :

                                                       آموزشی

                                                 آموزش عالی

 

 3-1- آموزشی پیش دبستانی:

3-2- آموزش ابتدایی

3-3- آموزش راهنمایی

   این کاربری شامل کلیه کودکستانها و مراکز آموزشی پیش دبستانی می باشد که با مساحت 9849 مترمربع ، 03/ % از مساحت شهر را در برگرفته و شامل 24 کودکستان می باشد . با توجه به جمعیت 214582 نفری شهر در سال 1388 ، سرانه این کاربری برای هر شهروند شهر سبزوار 0/5 م ترمربع است . نقشه پراکنش فضاهای آموزشی پیش دبستانی حاکی از آن است که غالب مراکز آموزش پیش دبستانی در بخش مرکزی و شمالی شهر وجود دارد و لازم به ذکر است که پراکنش آن در بخشهای جنوبی ، غربی و شرقی حاکی از کمبود جدی این کاربری در این بخشهای شهر است . با توجه به سرانه پیشنهادی طرح جامع می توان اذعان داشت که سبزوار در سال88 حدود45062 مترمربع با کمبود مواجه اس

žاین کاربری شامل دبستان های دخترانه و پسرانه اعم از دولتی و غیر دولتی وشبانه روزی است که با مساحت 95866مترمربع ، 29/ % از مساحت شهر را در بر گرفته و شامل 43دبستان دخترانه و پسرانه در سطح شهر می باشد . با توجه به جمعیت 214582 نفری شهر در سال 1388، سرانه این کاربری برای هر شهروند شهر سبزوار 45/ مترمربع است . نقشه پراکنش فضاهای آموزشی ابتدایی حاکی از آن است که غالب مراکز آموزشی پیش دبستانی در بخش های مرکزی شهر واقع شده و با دور شدن از مرکز شهر از تراکم آنها کاسته می شود . با توجه به سرانه پیشنهادی طرح جامع که 1/5 مترمربع می باشد می توان اذعان داشت که سبزوار در سال 88حدود 216728 مترمربع با کمبود فضای آموزش ابتدایی مواجه است .
žاین کاربری شامل تمام مدارس راهنمایی دخترانه وپسرانه اعم از دولتی و غیر دولتی و عادی و شبانه روزی است که با مساحت 88112 مترمربع ، 26/ % از مساحت شهر را در برگرفته و شامل 28 مدرسه راهنمایی دخترانه و پسرانه در سطح شهر می باشد . با توجه به جمعیت 214582 نفری شهر در سال 1388 ، سرانه این کاربری برای هر شهروند شهر سبزوار 41/ مترمربع است . نقشه پراکنش فضاهای آموزش راهنمایی حاکی از آن است که غالب مراکز آموزش راهنمایی در بخش مرکزی وتا حدی در بخش شمال شرقی شهر واقع شده اند و بخش های شمال غربی ، جنوب شرقی و جنوب غربی با کمبود این کاربری مواجه هستند . با توجه به سرانه پیشنهادی طرح جامع که 75/ مترمربع می باشد می توان اذعان داشت که شهر سبزوار در سال 88 حدود 75104 مترمربع با کمبود فضای آموزش راهنمایی روبرو است . 
•3-4- آموزش دبیرستان و هنرستان :
žاین کاربری شامل کلیه دبیرستانها و مراکز پیش دانشگاهی ، هنرستانها و مراکز کار و دانش دخترانه و پسرانه دولتی و غیر دولتی اعم از عادی یا شبانه روزی مراکز آموزش فنی و حرفه ای تحت  پوشش وزارت کار و امور اجتماعی است که با مساحت 119885 مترمربع دبیرستان و 168670 مترمربع هنرستان است و مجموعا 86/ %  از مساحت شهر را در بر گرفته است . به طور کلی 33واحد دبیرستانی و 13 واحد هنرستانی دخترانه و پسرانه در سطح شهر وجود دارد . باتوجه به جمعیت 214582 نفری شهر در سال 1388 ، سرانه این کاربری برای هر شهروند شهر سبزوار 1/35 مترمربع است . نقشه پراکنش فضاهای آموزشی هنرستان و دبیرستان در شهر سبزوار حاکی از آن است که غالب مراکز این سطح آموزشی در بخش های مرکزی ، شمال شرقی و شمالی و جنوب غربی شهر واقع شده اند . با توجه به سرانه پیشنهادی طرح جامع که 75/ مترمربع می باشد . می توان اذعان داشت شهر سبزوار در سال 88 با کمبود این کاربری مواجه نیست . 

3-5- آموزش عالی :

ž این کاربری شامل کلیه مراکز آموزشی بالاتر از مقطع آموزش متوسط شامل دانشگاههای دولتی ، آزاد ، پیام نور ، آموزشکده های عالی ، دانشسراها ، مراکز تربیت معلم ، دانشگاه جامع کاربردی ، موسسات آموزش عالی غیر دولتی است که با مساحت 940536 مترمربع 2/78 % از مساحت شهر را در برگرفته و شامل 15 مرکز آموزش عالی می باشد . با توجه به جمعیت 214582 نفری شهر در سال 1388 ، سرانه این کاربری برای هر شهروند شهر سبزوار 4/38 مترمربع است . نقشه پراکنش فضاهای آموزش عالی در شهر سبزوار حاکی از آن است که غالب مراکز این سطح آموزشی  در بخش های شمال شرقی ، مرکزی و غربی شهر واقع شده اند . 
•4-کاربری فرهنگی و مذهبی :
žاین کاربری شامل تمامی کتابخانه ها و فرهنگسراها ، سینماها ، تاترها و سالن های نمایش ، کانون پرورش فکری و نمایشگاههای هنری ، کلیه مساجد و امامزاده ها و مقبره مشاهیر و تمامی حسینیه ها ،تکیه ها ، فاطمیه ها ، زینبیه ها است که در شهر سبزوار 19 مرکز فرهنگی و 144مرکز مذهبی را شامل می شود . این کاربری با مساحت 36191 مترمربع فضای فرهنگی و 111426 مترمربع فضای مذهبی ، مجموعا 44/ % از مساحت شهر را شامل می شود و با توجه به جمعیت 214582 نفری شهر در سال 1388، سرانه این کاربری برای هر شهروند شهر سبزوار 69/ مترمربع است . نقشه پراکنش فضاهای فرهنگی و مذهبی در شهر سبزوار حاکی از آن است که غالب عملکردهای فرهنگی و مذهبی در بخش مرکزی ، جنوب شرقی و جنوبی شهر واقع شده اند . با توجه به سرانه پیشنهادی وزارت مسکن و شهرسازی که حدود 1/5- 75/ مترمربع برای هر نفر می باشد می توان اذعان داشت که حدود 68666مترمربع فضای فرهنگی و مذهبی در این شهر کمبود وجود دارد .
•5- کاربری ورزشی :
žاین کاربری شامل استادیوم و ورزشگاه ها ، سالن های سرپوشیده ورزشی ، استخر و سونا ، زورخانه ، مراکز و سالن های بدنسازی و آمادگی جسمانی و زمین فوتبال و والیبال ،  و نظایر آنها است که با مساحت 249224مترمربع52/ % از مساحت شهر را در برگرفته و شامل 1085 فضای ورزشی می باشد . با توجه به جمعیت 214582 نفری شهر در سال 1388 ، سرانه این کاربری برای هر شهروند شهر سبزوار 1/16 مترمربع است . نقشه پراکنش فضاهای ورزشی در شهر سبزوار حاکی از آن است که مراکز ورزشی تقریبا در تمامی بخش های شهر واقع شده اند . البته تراکم این مراکز در بخش های شرقی و شمال غربی کمتر از بقیه بخش های شهر است . سرانه پیشنهادی وزارت مسکن و شهرسازی برای این کاربری 2/5 -2 مترمربع برای هر نفر است که با توجه به وضعیت موجود حدود 178106مترمربع فضای ورزشی در سبزوار در سال 1388 کمبود وجود دارد . 
•6-کاربری فضای سبز:
žاین کاربری شامل پارک ها و فضای سبزی که به منظور استفاده عمومی ایجاد شده و برای مردم قابل دسترسی باشد اعم از پارک های عمومی ، فضاهای تفریحی ، بازی کودکان ، پارک جنگلی ،باغ وحش و نظایر آنها است که با مساحت 775146 مترمربع 2/27 % از مساحت شهر را در بر گرفته است . با توجه به جمعیت 214582 نفری شهر در سال 1388 ، سرانه این کاربری برای هر شهروند شهر سبزوار 3/61 مترمربع است . نقشه پراکنش فضاهای سبز و پارک در شهر سبزوار حاکی از آن است که فضای سبز شهری در تمامی بخش های شهر واقع شده اند . البته تراکم این عملکرد در بخش های مرکزی و شمال غربی در مقایسه با بخش های دیگرشهر بسیار کمتر است . سرانه پیشنهادی وزارت مسکن وشهرسازی برای فضای سبز 12- 7 مترمربع می باشد که با توجه به وضع موجود سال 1388 حدود 727433 مترمربع فضای سبز و پارک در سبزوار کمبود وجود دارد . 
•7 – کاربری درمانی و بهداشتی :
žکاربری درمانی شامل مطب و ساختمان پزشکان ، کلنیک های تخصصی و عمومی و درمانگاه های دولتی و غیر دولتی ، مراکز اورژانس ، تمامی بیمارستان ها و مراکزروانپزشکی و مراکز ترک اعتیاد و کاربری بهداشتی نیز شامل حمام و توالت های عمومی است . کاربری درمانی با مساحت 180865 مترمربع و کاربری بهداشتی با مساحت 16857 مترمربع مجموعا 59/ % از مساحت شهر را شامل می شود . با توجه به جمعیت 214582 نفری شهر در سال 1388 ، سرانه کاربری درمانی و بهداشتی برای هر شهروند شهر سبزوار 92/ مترمربع است . نقشه پراکنش مراکز درمانی و عملکردهای بهداشتی در شهر سبزوار حاکی از آن است که غالب کاربری درمانی در بخشهای شمالی و مرکزی شهر و کاربری بهداشتی عمدتا در بخش مرکزی شهر واقع شده اند. سرانه پیشنهادی وزارت مسکن و شهرسازی برای کاربری درمانی و بهداشتی1/5– 75/  مترمربع برای هر نفر است ، با توجه به وضعیت موجود می توان اذعان داشت که این شهر حدود 47208 مترمربع با کمبود فضای درمانی و بهداشتی مواجه است .
 
•8- کاربری اداری :
žاین کاربری شامل ساختمان های ادارات و سازمان های دولتی ، مراکز ستادی بانکها ، دفتر سازمانهای مردمی ، و ساختمانهایی که به طور کامل به دفاتر و اداره های خاص مثل ادارات بیمه غیردولتی اختصاص یافته است . این کاربری با مساحت 297670مترمربع حدود 89/ % از مساحت شهر را در برگرفته و شامل 74 قطعه اداری در سطح شهر می باشد و با توجه به جمعیت 214582 نفری شهر در سال 1388 ، سرانه این کاربری برای هر شهروند شهر سبزوار 1/39مترمربع است . نقشه پراکنش مراکز اداری در شهر سبزوار حاکی از آن است که غالب این کاربری شهری در بخشهای مرکزی و شمال شرقی شهر واقع شده اند . سرانه پیشنهادی طرح جامع 2 مترمربع می باشد که با کمبود سرانه اداری مواجه می باشیم .

 

•9- کاربری نظامی و انتظامی :
žاین کاربری شامل تمامی پادگانها و سرباز خانه ها و دانشکده های نظامی و انتظامی ، مکان های نگهداری اسلحه و مهمات ، ساختمانهای اداری نیروی انتظامی ، کلانتریها پاسگاه های انتظامی ، پایگاه بسیج و ساختمان راهنمایی و رانندگی ، کلیه پناهگاه ها و دکه های نگهبانی و ندامتگاه ، زندان ، مراکز باز پروری ، بازداشتگاه های موقت است . که با مساحت 16328 مترمربع حدود 05/ % از مساحت شهر را در برگرفته و شامل 12 قطعه نظامی و انتظامی در سطح شهر می باشد و با توجه به جمعیت 214582 نفری در سال 1388 ، سرانه این کاربری برای هر شهروند شهر سبزوار 08/ مترمربع است . نقشه پراکنش مراکز نظامی و انتظامی در شهر سبزوار حاکی از آن است که این کاربری به صورت پراکنده در بخش های غرب ، جنوب غربی و شمال شرقی شهر واقع شده اند . سرانه پیشنهادی طرح جامع برای کاربری انتظامی 1 مترمربع می باشد که با کمبود مواجه هستیم .

 

•10- کاربری  تاسیسات و تجهیزات شهری :
žاین کاربری شامل نیروگاه برق ، پست های برق فشار قوی ، پست های درون شهری برق ، ایستگاههای تقلیل یا تقویت فشار گاز ،  تامین و توزیع آب ، مانند چاهها و موتورهای آب مربوط به تامین آب شهری ، مخازن هوایی و زیرزمینی آب شرب و تصفیه خانه فاضلاب ، امداد و کمک رسانی ایستگاه های آتش نشانی است که با مساحت182347 مترمربع حدود 54/  % از مساحت شهررا در برگرفته است و با توجه به جمعیت 214582 نفری شهر در سال 1388 ، سرانه این کاربری برای هر شهروند شهر سبزوار85/ مترمربع است . نقشه پراکنش کاربری تاسیسات و تجهیزات شهری درشهر سبزوار حاکی از آن است که این کاربری تقریبا در تمامی بخش های شهر پراکنده است و تاسیسات و تجهیزات بزرگتر در بخش شمالی و شمال شرقی شهر واقع شده است . سرانه پیشنهادی طرح جامع برای این کاربری 4مترمربع می باشد که حدود 675756 مترمربع با کمبود مواجه هستیم .

 

•11- کاربری کارگاهی و صنعتی :
žاین کاربری شامل فعالیت های در و پنجره سازی فلزی و آلومینیومی و چوبی ، سنگبری و تولید کچبری های آماده ، تولید سیمان و گچ ، کار گاههای شیشه وشیشه بری و کل صنایع مربوط به ساختمان و پتروشیمی است که با مساحت 562732 مترمربع حدود 1/68 % از مساحت شهر را در برگرفته است و با توجه به جمعیت 214582 نفری شهر در سال 1388 ، سرانه این کاربری برای هر شهروند شهر سبزوار2/62 مترمربع است . نقشه پراکنش کاربری کارگاهی و صنعتی در شهر سبزوار حاکی از آن است که این کاربری در تمامی بخشهای شهر پراکنده است ولی بخشهای جنوب وغرب و جنوب غربی شهر از تراکم بیشتری در مقایسه با دیگر بخشهای شهر برخوردارند . با توجه به سرانه پیشنهادی وزارت مسکن وشهرسازی برای این کاربری که 2/5- 2 مترمربع است می توان اذعان داشت که به لحاظ کمی این شهر با کمبود فضای صنعتی مواجه نیست .

•12-کاربری جهانگردی و پذیرایی :
žاین کاربری شامل هتل ، متل ، مسافرخانه ، مهمانپذیری و مجتمع های توریستی ، غذاخوریهای بزرگ و سنتی و تالارهای جشن و عروسی است که با مساحت 47909 مترمربع حدود 14/ % از مساحت شهر را در بر گرفته است و با توجه به جمعیت 214582 نفری شهر در سال 1388 ، سرانه این کاربری برای هر شهروند شهر سبزوار 22/ مترمربع است . نقشه پراکنش کاربری جهانگردی و پذیرایی در شهر سبزوار حاکی از آن است که این کاربری در تمامی بخش های شهر پراکنده است و تراکم در بخشهای مرکزی شهر بیشتر از مناطق دیگر شهری است . سرانه پیشنهادی طرح جامع 1 مترمربع است که با کمبود مواجه هستیم .

 کاربری اراضی وضع موجود شهر سبزوار

 

 

سهم کاربری

سرانه

مساحت

کاربری

23/86

37.21

7985224

مسکونی

کاربری شهری

0/03

0.05

11086

باغ مسکونی

1/96

3.06

656637

تجاری

0/03

0.05

9849

کودکستان

0/29

0.45

95866

ابتدایی

0/26

0.41

88112

راهنمایی

0/36

0.56

119885

دبیرستان

0/50

0.79

168635

هنرستان

2/78

4.34

931589

آموزش عالی

0/41

0.64

136490

سایر آموزشی

0/11

0.17

36191

فرهنگی

0/33

0.52

1114

کاربری

مساحت

سرانه

سهم کاربری

پارک و فضای سبز

759081

3.54

2/27

ورزشی

175691

0.82

0/52

اداری

297555

1.39

0/89

جهانگردی و پذیرایی

47909

0.22

0/14

نظامی و انتظامی

16328

0.08

0/05

کارگاهی و صنعتی

562715

2.62

1/68

درمانی

180851

0.84

0/54

بهداشتی

16857

0.08

0/05

تاسیسات و تجهیزات شهری

182347

0.85

0/54

گورستان

33166

0.15

0/10

حمل و نقل و انبار داری

308406

1.44

0/92

26

مذهبی

کاربری شهری

کاربری شهری

مساحت

سرانه

سهم کاربری

تجاری-کارگاهیو صنعتی

86592

0.40

0/26

مسکونی-

تجاری- کارگاهی وصنعتی

75396

0.35

0/23

تجاری-اداری

18866

0.09

0/06

مسکونی-

کارگاهی و صنعتی

50687

0.24

0/15

مسکونی-

اداری

1651

0.01

0/005

مسکونی-

تجاری

605859

2.82

1/80

جمع

13770949

64.18

41/14

کاربری غیر شهری

مساحت

سرانه

سهم کاربری

اراضی بایر

7594722

35.39

22.69

اراضی کشاورزی

1914424

8.92

5.72

باغات

539119

2.51

1.61

دامداری

134479

63.

0.40

مناطق ممنوعه

889068

4.14

2.66

سایر

388264

1.81

1.16

معابر

8235168

38.38

24.61

جمع کل

 کمبود های خدماتی وضعیت موجود شهر سبزوار در وضع موجود

33466194

 

155.96

 

100

 

 

 

کمبود وضعیت موجود (متر مربع)

سرانه مطلوب

سرانه فعلی

کاربری

45.62

0.25

0.04

کودکستان

216728

1.4

0.39

ابتدایی

75104

0.75

0.40

راهنمایی

-

0.75

0.75

دبیرستان و هنرستان

68666

1

0.68

فرهنگی و مذهبی

727433

7

3.61

پارک و فضای سبز

47208

1

0.78

درمانی

178106

2

1.17

ورزشی

-

3.5

3.91

تجاری

-

2.5

2.88

صنعتی

1358307

-

-

جمع

 نتیجه گیری و ارائه پیشنهاد

کمبود فضای سبز و تفریحی و ورزشی به خصوص در مناطق شرقی و جنوبی شهر باعث کاهش چشمگیر این نوع

خدمات در این مناطق شده که باید این کمبود رفع شود.

 

 

تمرکز بیش از حد مراکز اداری و تجاری در محدوده مرکزی شهر باعث کمبود های خدماتی در دیگر مناطق شهر و ایجاد مشکلاتی از جمله ترافیک و کمبود پارکینگ و عدم بازدهی مناسب در این محدوده شده که باید این نوع کاربری ها در تمام شهر پراکنده شود.

باید سعی شود تا جایی که امکان دارد کاربری های اداری  و تجاری به محدوده بیرون از مرکزشهرانتقال یابدتا از ازدحام شلوغی و ترافیک و مشکلات آن کاسته شود.

کمبود امکانات و خدمات شهری در جنوب ، شرق ، شمال غربی مشکلات زیادی برای وساکنان مناطق یاد شده بوجود آورده است.

کمبود پارکینگ در سطح مرکزشهر را میتوان  بااحداث پارکینگ طبقاتی و اختصاص فضا رفع کرد.

سازماندهی و ارائه خدمات و امکانات برای مناطق حاشینه نشین و غیر رسمی باید در اولویت قرار گیرد.

اصلاح و به روزکردن قوانین مربوط به کاربری اراضی

مدرنیزه کردن و تقویت قدرت نهادی سازمانهای محلی و شهری

عدم همکاری مناسب سازمان های دولتی در رفع مشکلات شهری

فضای سبز ، زیبایی و مبلمان شهری متاسفانه مورد توجه کافی مسئولان امر نبوده است.

عدم رعایت ضوابط و استانداردهای کاربری اراضی از سوی سازمان های دولتی و بخش خصوصی به خصوص در امر ساخت و ساز

 

•منابع
•پایانامه های مربوطه
•کتابخانه ومقالات شهری شهرداری
•سایت های شهرداری و فرمانداری
•مقالات و نشریه های دانشگاه تربیت معلم سبزوار و مسکن و شهرسازی
•مطالعات میدانی
• با تشکر

 

+ نوشته شده در  ساعت   توسط رضا کارگر  |